Objawy psychosomatyczne — gdy ciało mówi to, czego nie mówimy

Dlaczego ciało reaguje

Reakcja stresowa jest zjawiskiem fizjologicznym: napina mięśnie, przyspiesza oddech i tętno, zmienia pracę układu pokarmowego. To mechanizm przystosowawczy, który działa dobrze wtedy, gdy zagrożenie jest krótkie i wyraźne. Problem zaczyna się, gdy napięcie utrzymuje się miesiącami, a organizm nie dostaje sygnału, że można je odpuścić.

Wtedy to, co miało być chwilową mobilizacją, staje się stanem stałym: bark, który nie rozluźnia się od pół roku, żołądek reagujący na każdy trudniejszy dzień, sen, który nie przynosi odpoczynku.

Najczęstsze postacie

• napięciowe bóle głowy i karku
• bóle pleców bez zmian w obrazowaniu
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe, w tym zespół jelita drażliwego
• duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej, kołatanie serca
• bezsenność albo sen nieprzynoszący wypoczynku
• przewlekłe zmęczenie utrzymujące się mimo odpoczynku

Kolejność, która ma sens

1. Zacznij od lekarza — objaw wymaga wykluczenia przyczyn somatycznych. To nie jest formalność.
2. Jeśli badania nie tłumaczą dolegliwości albo tłumaczą tylko częściowo, potraktuj to jako informację, nie jako podważenie objawu.
3. Zwróć uwagę na okoliczności: kiedy objaw się nasila, przy jakich sytuacjach, w czyim towarzystwie.
4. Rozważ konsultację psychoterapeutyczną — celem jest sprawdzenie, czy objaw wpisuje się w szerszy mechanizm.

Co daje psychoterapia

W podejściu psychodynamicznym objaw psychosomatyczny traktuje się jako komunikat, a nie usterkę do usunięcia. Bywa, że ciało wyraża to, co trudno przyznać wprost: złość, na którą nie ma zgody, zmęczenie, którego nie wolno okazać, żałobę, na którą nie było czasu.

Praca polega na stopniowym odzyskiwaniu tego, co zostało wypchnięte poza świadomość, i na nauce rozpoznawania własnych stanów, zanim wyrażą się przez ciało. Nie jest to zamiana leczenia — to praca nad mechanizmem, który podtrzymuje objaw.