Unikający styl przywiązania – jak się objawia u dorosłych

Skąd wzięło się to pojęcie

Teoria przywiązania, rozwinięta przez Johna Bowlby’ego i Mary Ainsworth, opisuje, jak dziecko uczy się, czy może liczyć na opiekuna w chwilach lęku i potrzeby. W latach osiemdziesiątych badacze, m.in. Cindy Hazan i Phillip Shaver, pokazali, że podobne wzorce widać w związkach dorosłych. Kim Bartholomew zaproponowała podział na cztery style: bezpieczny, lękowy, unikająco-odrzucający i lękowo-unikający.

Ważne zastrzeżenie: styl przywiązania nie jest diagnozą ani etykietą na całe życie. To opis tendencji, która może być silniejsza w jednej relacji, słabsza w innej, i która zmienia się pod wpływem doświadczeń.

Jak objawia się w związku

• wycofanie, gdy relacja się zacieśnia: po bliskim weekendzie potrzeba dystansu, odwoływanie planów
• trudność z mówieniem o uczuciach i potrzebach; łatwiej rozmawiać o faktach niż o emocjach
• silna potrzeba niezależności i poczucie, że bliskość ogranicza
• skupianie się na wadach partnera, gdy związek staje się poważny
• idealizowanie byłych partnerów lub wyobrażonej „właściwej osoby”, z którą byłoby łatwiej
• zamykanie się w sobie w kryzysie zamiast szukania wsparcia
• dyskomfort, gdy partner okazuje dużo czułości lub potrzebuje wsparcia
• poczucie, że lepiej nie potrzebować nikogo, bo wtedy nikt nie może zawieść

Unikający a lękowy styl przywiązania

Te dwa style często się przyciągają i tworzą w związku dynamikę pościgu i ucieczki: im bardziej jedna osoba szuka bliskości, tym bardziej druga się wycofuje, co z kolei nasila lęk pierwszej. Każda ze stron potwierdza w ten sposób swoje najgłębsze obawy.

Skąd się bierze

Unikający styl przywiązania kształtuje się najczęściej tam, gdzie dziecko doświadczało, że okazywanie potrzeb emocjonalnych nie przynosi ukojenia – bo opiekun był chłodny, zdystansowany, przeciążony albo reagował zniecierpliwieniem na płacz i lęk. Dziecko uczy się wtedy, że bezpieczniej jest nie potrzebować: radzić sobie samemu, nie pokazywać smutku, polegać tylko na sobie.

To strategia, która w dzieciństwie była mądra, bo chroniła przed bólem odrzucenia. W dorosłym życiu zaczyna przeszkadzać, bo blokuje bliskość, której człowiek nadal potrzebuje, tylko nie ma do niej dostępu. Z perspektywy psychodynamicznej pod pozorną samowystarczalnością często kryje się dawny, niezaspokojony głód bliskości i lęk, że znów zostanie zignorowany.

Czy unikający styl przywiązania można zmienić

Tak, choć zmiana rzadko przychodzi przez samą wiedzę. Wiele osób zna już swój styl, potrafi go nazwać i nadal się wycofuje. Wzorce przywiązania są zapisane w emocjach i odruchach, zanim pojawiły się słowa, dlatego zmienia je przede wszystkim nowe doświadczenie: relacja, w której bliskość nie kończy się zranieniem ani utratą siebie.

Taką relacją może być stabilny związek z osobą o bezpiecznym stylu przywiązania, a także relacja terapeutyczna. W psychoterapii psychodynamicznej wzorzec wycofania pojawia się prędzej czy później także wobec terapeuty – i właśnie wtedy można go zobaczyć, zrozumieć i przeżyć inaczej. Badacze mówią w tym kontekście o „wypracowanym bezpiecznym przywiązaniu”, czyli bezpieczeństwie zbudowanym w dorosłym życiu.