Lęk przed bliskością – skąd się bierze i jak go przepracować

Jak objawia się lęk przed bliskością

• związki kończą się zawsze w podobnym momencie – gdy ktoś mówi „kocham”, proponuje wspólne mieszkanie, chce poznać rodzinę
• pociągają osoby niedostępne: w związku, na odległość, emocjonalnie zamknięte
• w relacji z osobą dostępną i życzliwą szybko pojawia się nuda, irytacja, drobiazgowa krytyka
• trudno mówić o uczuciach, potrzebach, słabościach – łatwiej o faktach i planach
• potrzeba kontroli: nad tempem relacji, nad tym, ile druga osoba wie
• seks bez emocji jest możliwy; seks z osobą, na której zależy, bywa trudny
• poczucie, że w związku „traci się siebie”, i ucieczka w pracę, hobby, znajomych
• długie okresy samotności tłumaczone brakiem czasu lub odpowiednich osób

Dwa oblicza: ucieczka i przywieranie

Lęk przed bliskością nie zawsze wygląda jak dystans. U części osób przyjmuje postać odwrotną: przywierania, ciągłego sprawdzania, czy partner nadal kocha, zazdrości, paniki przy każdym oddaleniu. To również lęk – przed porzuceniem – i również uniemożliwia bliskość, bo druga osoba jest nieustannie testowana, a nie spotykana.

Oba wzorce często się przyciągają: osoba unikająca i osoba lękowo przywierająca tworzą parę, w której jedno goni, a drugie ucieka, i w której lęk obojga się potwierdza. Przerwanie tego koła wymaga zrozumienia własnej części, nie zmiany partnera.

Skąd bierze się lęk przed bliskością

Sposób, w jaki wchodzimy w bliskość jako dorośli, kształtuje się w pierwszych relacjach – z rodzicami lub opiekunami. Teoria przywiązania opisuje, jak dziecko, którego potrzeby były zaspokajane w sposób przewidywalny, uczy się, że bliskość jest bezpieczna. Dziecko, które spotykało się z odrzuceniem, chłodem, nieprzewidywalnością albo z opiekunem, który sam potrzebował opieki, uczy się czegoś innego: że bliskość boli, że trzeba na nią zasłużyć, że lepiej nie potrzebować, że można zostać pochłoniętym.

Do tego dochodzą późniejsze doświadczenia: zdrada, przemoc w związku, utrata, która nauczyła, że kochanie kończy się bólem. Z perspektywy psychodynamicznej lęk przed bliskością to nie usterka, tylko rozwiązanie, które kiedyś chroniło – i które przestało służyć, ale nadal działa, bo nikt go nie odwołał.

Dlaczego samo zrozumienie nie wystarcza

Większość osób zgłaszających się z tym problemem zna swój wzorzec. Przeczytały o stylach przywiązania, potrafią nazwać moment, w którym uciekają. A jednak uciekają dalej. Dlatego, że lęk przed bliskością nie jest przekonaniem, które można zmienić argumentem, tylko doświadczeniem zapisanym w ciele i w emocjach, zanim pojawiły się słowa.

Zmienia go inne doświadczenie: bliskość, która nie kończy się katastrofą. W psychoterapii psychodynamicznej taka bliskość powstaje w relacji z terapeutą – stopniowo, z całym lękiem, wycofywaniem i testowaniem, które pacjent przynosi ze sobą. Tyle że tu można to zobaczyć, nazwać i przeżyć inaczej. To, co dzieje się w gabinecie, staje się wzorem dla tego, co możliwe poza nim.

Czy trzeba być w związku, żeby nad tym pracować

Nie. Lęk przed bliskością jest cechą sposobu wchodzenia w relacje, a nie konkretnego związku, i pracuje się nad nim indywidualnie. Osoby, które zgłaszają się po kolejnym rozstaniu lub po latach samotności, często robią największe postępy właśnie wtedy, gdy nie ma presji ratowania bieżącej relacji.

Gabinet prowadzi psychoterapię indywidualną osób dorosłych. Nie prowadzę terapii par – jeśli problem dotyczy przede wszystkim obecnego związku i oboje partnerzy chcą pracować wspólnie, właściwsza będzie terapia par u specjalisty w tym zakresie. Praca indywidualna i terapia par nie wykluczają się i bywają prowadzone równolegle.