Nerwica lękowa – objawy, przyczyny i jak wygląda leczenie

Czym jest nerwica lękowa dzisiaj

Termin „nerwica” pochodzi z dawnych klasyfikacji i wciąż jest żywy w języku potocznym, bo dobrze oddaje doświadczenie: coś „rozstraja nerwy”, ciało i umysł są w ciągłym pogotowiu. W ICD-11 i DSM-5 tej kategorii już nie ma. Zastąpiła ją grupa zaburzeń lękowych, w której to, co nazywano nerwicą lękową, odpowiada najczęściej zaburzeniu lękowemu uogólnionemu (GAD), a czasem zaburzeniu panicznemu lub lękowi społecznemu.

Zmiana nazwy nie jest kosmetyczna. Mówi, że chodzi o konkretne, rozpoznawalne zaburzenia z określonymi kryteriami, a nie o nieokreślone „nerwy” – i że są to stany, które się leczy.

Objawy psychiczne

• stałe uczucie niepokoju, napięcia, bycia „na krawędzi”
• zamartwianie się, które trudno zatrzymać i które przeskakuje z tematu na temat
• przewidywanie najgorszego, katastrofizowanie
• trudności z koncentracją, uczucie pustki w głowie
• drażliwość, wybuchowość
• problemy z zasypianiem, płytki sen, budzenie się z niepokojem
• lęk przed utratą kontroli, przed chorobą, przed tym, że „coś się stanie”

Objawy somatyczne

• napięcie mięśni – karku, barków, szczęki, pleców – i wynikające z niego bóle
• kołatanie serca, uczucie ucisku w klatce piersiowej
• duszność, uczucie niepełnego oddechu, „kluchy w gardle”
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe: nudności, biegunki, ból brzucha
• drżenie rąk, pocenie się, uderzenia gorąca
• zawroty głowy, uczucie oszołomienia
• przewlekłe zmęczenie mimo braku wysiłku

Nerwica lękowa a inne stany – różnice

Skąd bierze się nerwica lękowa

Nie ma jednej przyczyny. Składają się na nią predyspozycje biologiczne, doświadczenia z dzieciństwa (szczególnie brak poczucia bezpieczeństwa, nieprzewidywalność opiekunów, wczesne obciążanie odpowiedzialnością), przewlekły stres i wydarzenia życiowe. Z perspektywy psychodynamicznej lęk uogólniony to często sygnał, że pod powierzchnią jest konflikt, którego nie da się rozwiązać ani nazwać: między tym, co się chce, a tym, co wolno; między złością a lojalnością; między potrzebą zależności a koniecznością radzenia sobie samemu.

Zamartwianie się pełni wtedy paradoksalną funkcję – zajmuje umysł tak, żeby nie dotrzeć do tego, co naprawdę trudne. Dlatego praca wyłącznie nad „wyłączeniem” zamartwiania bywa krótkotrwała, jeśli nie dotyka tego, co ono chroni.

Jak wygląda leczenie

Pierwszym krokiem jest konsultacja: rozmowa o objawach, ich historii, okolicznościach, w których się nasilają, i o tym, co dzieje się w życiu. Na tej podstawie ustala się, czy wskazana jest psychoterapia, konsultacja psychiatryczna, czy obie równolegle. Psychoterapia jest skuteczną metodą leczenia zaburzeń lękowych; przy nasilonych objawach somatycznych lub bezsenności psychiatra może dołączyć leki, co nie wyklucza terapii, a często ją ułatwia.

Psychoterapia psychodynamiczna lęku to praca nad zrozumieniem, co lęk sygnalizuje, i nad stopniowym odzyskiwaniem dostępu do tego, co zostało wypchnięte poza świadomość. Efektem jest nie tylko spadek napięcia, ale większa swoboda w życiu: możliwość odczuwania złości bez poczucia zagrożenia, podejmowania decyzji bez paraliżu, bycia w relacji bez ciągłego czuwania.