Objawy depresji – jak je rozpoznać i kiedy szukać pomocy

Objawy osiowe – od nich zaczyna się rozpoznanie

Klasyfikacje medyczne (ICD-11, DSM-5) opisują depresję przez zestaw objawów, z których część musi wystąpić, żeby mówić o epizodzie depresyjnym. Trzy z nich są kluczowe: obniżony nastrój, utrata zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności (anhedonia) oraz zmniejszenie energii i zwiększona męczliwość. Przy łagodnym epizodzie zwykle obecne są dwa z nich, przy umiarkowanym i ciężkim – wszystkie trzy.

Słowo „nastrój” bywa mylące. Osoby w depresji często wcale nie opisują smutku. Mówią raczej o pustce, obojętności, braku jakichkolwiek uczuć, albo o drażliwości, która wybucha na drobiazgi. Anhedonia z kolei to nie „mniej mi się chce”, tylko doświadczenie, w którym to, co kiedyś cieszyło – jedzenie, muzyka, spotkania, seks – przestaje cokolwiek znaczyć.

Objawy dodatkowe

• zaburzenia snu: bezsenność, wczesne budzenie się (typowo 2–3 godziny przed czasem) albo przeciwnie, nadmierna senność
• zmiany apetytu i wagi – spadek lub wzrost, bez zamierzonej diety
• trudności z koncentracją, pamięcią, podejmowaniem nawet prostych decyzji
• spowolnienie ruchów i mowy albo niepokój ruchowy, niemożność usiedzenia w miejscu
• poczucie winy, bezwartościowości, nieadekwatna samokrytyka
• obniżona samoocena i brak wiary w siebie
• pesymistyczne widzenie przyszłości, poczucie, że nic się nie zmieni
• myśli o śmierci, o tym, że lepiej byłoby nie istnieć, myśli lub plany samobójcze

Depresja „z twarzą” – objawy, których nie widać w podręczniku

W gabinecie depresja rzadko wygląda tak jak w opisie klinicznym. Osoba przychodzi, bo nie może spać, bo wszystko ją boli, bo przestała sobie radzić w pracy, bo wybucha złością na dzieci, bo od miesięcy nie ma siły odpisać na wiadomości. O smutku nie mówi, bo go nie czuje – czuje zmęczenie i zobojętnienie.

Szczególnie często maskują depresję objawy z ciała: przewlekłe bóle głowy, pleców, dolegliwości żołądkowe, kołatanie serca. Druga maska to nadmierna aktywność – zapracowanie, które nie pozwala się zatrzymać, bo w zatrzymaniu pojawia się pustka. Trzecia to drażliwość i gniew, typowe zwłaszcza u mężczyzn, u których depresja bywa rozpoznawana później.

Chandra, przygnębienie czy depresja – różnice

Kiedy szukać pomocy

1. Jeśli obniżony nastrój, utrata przyjemności i brak energii trwają ponad dwa tygodnie – umów konsultację u psychoterapeuty lub psychiatry. Nie czekaj, aż „samo przejdzie”.
2. Jeśli objawy utrudniają pracę, naukę, opiekę nad dziećmi lub podstawowe czynności – pomoc jest potrzebna niezależnie od czasu trwania.
3. Jeśli występują objawy somatyczne bez przyczyny medycznej – sprawdź je u lekarza, a równolegle rozważ konsultację psychoterapeutyczną.
4. Jeśli pojawiają się myśli o śmierci lub samobójstwie – skontaktuj się z pomocą jeszcze dziś: 116 123, 800 70 2222, a w bezpośrednim zagrożeniu 112.

Psychoterapeuta czy psychiatra?

W łagodnym i umiarkowanym epizodzie psychoterapia jest pełnoprawną metodą leczenia. W epizodzie ciężkim, z nasilonymi objawami somatycznymi, znacznym spowolnieniem lub myślami samobójczymi, potrzebna jest konsultacja psychiatryczna – czasem leki, czasem obie formy pomocy równolegle. Psychoterapeuta nie przepisuje leków, ale w trakcie konsultacji ocenia, czy skierowanie do psychiatry jest wskazane.

Psychoterapia psychodynamiczna pracuje nie tylko nad objawami, ale nad tym, co je podtrzymuje: nad wewnętrznym krytykiem, utratami, których nie dało się przeżyć, złością zwróconą przeciwko sobie, wzorcami relacji, które odtwarzają poczucie bezwartościowości. Dlatego daje szansę nie tylko na ustąpienie epizodu, ale na zmniejszenie ryzyka nawrotu.